Geld

Online fraude: hoe herkennen, voorkomen en verhelpen we het?

Vorig jaar werden ruim anderhalf miljoen mensen slachtoffer van online fraude. In samenwerking met Univé geeft Koffietijd deze hele week aandacht voor cyberveiligheid. Elke dag komt Ezra Windhorst, expert op het gebied van cybercriminaliteit en phishing, praten over dit onderwerp. Vandaag is hij te gast met journalist Maria Genova. Maria doet veel onderzoek naar cybercriminaliteit.

Online veiligheid 

Als we denken aan veiligheid, denken we snel aan fysieke veiligheid. Denk aan goede sloten op onze deuren of het plaatsen van camera’s. Maar tegelijkertijd staat onze digitale achterdeur wagenwijd open. Cybercrime is een steeds groter wordend probleem. Het is daarom belangrijk dat we ons daar bewust van worden. Tegenwoordig wordt geld stelen meer gedaan door het leegtrekken van een bankrekening, dan door het stelen van een portemonnee. Het is dus belangrijk om niet alleen actief bezig te zijn met fysieke veiligheid, maar ook met je online veiligheid.  

Online fraude 

Van een misleidend WhatsApp-bericht, tot een zogenaamd mailtje van je bank of een vals betaalverzoek. Er zijn talloze trucs waarmee cybercriminelen geld proberen af te troggelen. Bij de Fraudehelpdesk werd in de eerste zes weken van dit jaar ruim 10,5 miljoen euro aan schade gemeld. Terwijl dit in dezelfde periode van 2021 nog maar 3 miljoen was. De cybercriminaliteit stijgt dus enorm. Maar welke vormen van fraude komen nou het vaakst voor?  

Allereerst is er veel online verkoopfraude via sites zoals Marktplaats. “Ik heb laatst zelf een aantal dingen geprobeerd te verkopen via die website en het is ongelofelijk hoeveel nep-berichten ik heb ontvangen. Je hoeft maar op één linkje te klikken en het kan al verkeerd gaan”, vertelt Maria.  

Naast online verkoopfraude, is WhatsApp-fraude ook iets wat goed blijkt te werken. Vooral bij mensen met wat oudere kinderen. Oudere kinderen kunnen makkelijk zeggen dat ze hun telefoon kwijt zijn of dat ze geld nodig hebben. Je zou denken dat deze truc welbekend is, maar nog steeds worden veel mensen hier nog slachtoffer van.  

Het aantal phisingmails blijft ook nog altijd stijgen. Deze mails lijken zo echt, dat mensen daarom op de links blijven klikken. Hiermee geef je criminelen toegang tot je accounts of rekening. Phisingmails kunnen bijvoorbeeld track & trace linkjes van pakketten bevatten. Dat lijkt dan echt, omdat je wellicht zelf ook wat hebt besteld.  

QR-codes zijn ook niet altijd veilig. Iets wat veel mensen niet weten. QR-codes zijn namelijk een soort linkjes en deze kunnen ook vervalst zijn. Kijk dus altijd goed waar de code naartoe verwijst.  

Wie zitten erachter?  

Mensen denken vaak dat achter de cybercriminaliteit grote bendes zitten, maar vaak zijn het gewoon tieners en twintigers. Vaak zijn deze jongens redelijk handig met computers en het is daarom laagdrempelig om aan zoiets te beginnen.  

Echter, het kan soms zijn dat er wel een georganiseerde bende achter zit. We spreken van onder andere bonkers, choppers en nippers. Hierbij werken een aantal mensen samen, omdat het grote brein achter de oplichterij buiten schot wil blijven. “Daarom zet hij allemaal verschillende pionnetjes in die elk een andere taak uitvoeren. De grote baas is de ‘bonker’ ofwel ‘chopper’. Hij stuurt alles aan. Dan heb je ‘vissers’ en ‘schetsers’. Zij zoeken slachtoffers en voeren de hack uit, totdat het gelukt is”, vertelt Ezra.  

Wanneer een hack gelukt is, staat het geld op de rekening van de ‘vissers’ en ‘schetsers’. Maar het pinnen van zulke grote bedragen valt natuurlijk op. Daarom worden ‘ronselaars’ ingezet. Dit zijn jongens van de straat die hun pinpas uitlenen tegen een beloning. Ook wel ‘geldezels’. Via hun rekening worden de grote bedragen uit een pinautomaat getrokken. Dit wordt dan weer door de ‘nipper’ gedaan. Zo wordt het voor de politie of bank moeilijk te achterhalen wie er daadwerkelijk achter de oplichterij zit.  

Hulp 

Slechts 19% van de slachtoffers van cybercrime doet aangifte bij de politie. Vaak schamen de slachtoffers zich. Wanneer er ingebroken wordt in je huis, weet iedereen het in de buurt. Maar wanneer je digitale slot niet goed was, willen mensen dat niet graag toegeven. Maar Maria wil mensen toch op het hart drukken wel aangifte te doen: “Je denkt misschien dat je je geld er niet mee terugkrijgt en vaak is dat ook zo. Maar wanneer er veel meldingen binnenkomen, kan de politie ook patronen herkennen en kunnen ze toch iets doen.” Aangifte doen kan gelukkig heel makkelijk tegenwoordig. Je hoeft niet meer naar het politiebureau, maar je kunt het gewoon via het internet doen.  

De eerste 24 uur nadat je in de truc bent getrapt is cruciaal. Verzekeraar Univé heeft een cyberhelpdesk, waar je altijd meteen terecht kunt. Dat is bij de politie niet altijd het geval. Bij de cyberhelpdesk is er 24/7 iemand beschikbaar om je te helpen. Je praat niet met een robot, maar met experts. De helpdesk kan natuurlijk niet gelijk je geld terughalen, maar wel helpen met het ondernemen van stappen. De helpdesk kun je ook preventief inschakelen, wanneer je bijvoorbeeld een linkje niet vertrouwt. Zij kunnen het goed beoordelen.  

Leren over cybercrime 

Volgens Maria weten nog zo veel mensen te weinig over cybercrime. Veel van de WhatsApp- en Marktplaatstrucs kennen mensen niet. Het is daarom belangrijk dat bedrijven en scholen meer trainingen organiseren. “Je kunt al zo veel leren in een uurtje tijd. En blijf dit ook doen. Want wat vijf jaar geleden speelde, is nu niet meer aan de orde”, aldus Maria. Als ouder moet je het onderwerp volgens Maria ook bespreken met je kinderen. Doe zelfkennis op en maak ze bewust van de gevaren. “En denk ook niet dat het jou niet overkomt. De kans wordt namelijk steeds groter dat het wel gebeurt.”